Makro Göstergeler Rehberi: Hangileri Gerçekten Önemli?

Veri yığınından anlam çıkarmak

Bloomberg ekranında her gün düzinelerce ekonomik veri akar. PMI, ISM, Beige Book, NFP, JOLTS, CPI, PCE, perakende satışlar gibi seriler birbirini izler. Hepsini takip etmek gereksizdir. Yatırım kararını etkileyen serileri ayırt etmek gerekir. Bu rehber kategori bazında gerçekten önemli olanları sıralıyor.

Türkiye için en kritik 6 gösterge

1. TÜFE Yıllık Değişim (TÜİK)

• Açıklanma: Ayın 3'ünde, saat 10:00.
• TCMB politikasının temel girdisi ve kur baskısının ana kaynağıdır.
• Tarihsel referans: Türkiye yıllık TÜFE'si Ekim 2022'de yüzde 85,5 ile son 24 yılın en yüksek seviyesini gördü. 2024 yılı Mayıs ayında ise yıllık TÜFE yüzde 75,5 ile döngünün ikinci tepesini gerçekleştirdi (TÜİK).
• Manşet ile çekirdek (C grubu) TÜFE arasındaki fark kritiktir. Manşet düşse bile çekirdek inatçıysa enflasyon "yapışkan" sayılır.

2. Çekirdek TÜFE (C grubu)

• Enerji, gıda, alkolsüz içecekler, tütün ve altın çıkarılarak hesaplanır.
• TCMB için manşet TÜFE'den daha bağlayıcıdır.
• Manşet düşse de çekirdek yüksekse para politikası gevşemez.

3. Yİ-ÜFE (Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi)

• Üreticinin maliyet baskısını ölçer.
• Yİ-ÜFE yüksek, TÜFE görece düşükse şirket marjları sıkışır. Bu, ileride TÜFE'ye yansır.
• Üretici ile tüketici fiyat endeksi arasındaki fark erken uyarı sinyalidir.

4. Cari İşlemler Dengesi

• Aylık, ay sonundan yaklaşık 5 ila 6 hafta sonra TCMB tarafından açıklanır.
• Negatif denge dış finansman ihtiyacını gösterir ve TL'ye baskı yapar.
• Yıllık açığın GSYH'ye oranı yüzde 5'in üzerine çıktığında IMF literatüründe kırılganlık eşiği aşılır.

5. İşsizlik Oranı

• Aylık, yaklaşık 6 hafta gecikme ile açıklanır.
• Yüksek seviye iç talebi daraltır ve enflasyona dolaylı geri çekici etki yapar.
• Mevsim etkisinden arındırılmış seriyi (TÜİK yayımlıyor) takip etmek daha doğrudur.

6. TCMB Politika Faizi (1 Hafta Repo)

• TCMB'nin temel para politikası aracıdır.
• Reel faiz, politika faizi eksi yıllık TÜFE olarak hesaplanır. Negatifse kur baskısı kaçınılmazdır.
• PPK (Para Politikası Kurulu) kararları ayda bir, Perşembe günü açıklanır.
• Tarihsel patika: TCMB Haziran 2023'te yüzde 8,5 olan politika faizini Mart 2024'te yüzde 50'ye kadar yükseltti. Aralık 2024'te ilk indirimle yüzde 47,5'a, sonraki aylarda kademeli olarak aşağı çekti.

Önemli ama listede olmayanlar

• S&P Global Türkiye İmalat PMI, aylık imalat aktivitesi için iyi bir öncü göstergedir. Türkiye İhracatçılar Meclisi'nin sponsorluğunda yayımlanır.
• Sanayi üretim endeksi (TÜİK) aylık, ancak gecikmelidir. Anlık piyasa etkisi düşüktür.
• Konut verileri yereldir, borsa endeksleri için ikincil etkidir.

ABD için en kritik 6 gösterge

1. NFP (Tarım Dışı İstihdam)

• Her ayın ilk Cuma günü, 15:30 TSI'de (yaz saatinde 14:30 TSI).
• Fed kararlarını şekillendiren en önemli aylık veridir.
• Beklenti ile gerçek arasındaki sapma anlık büyük piyasa hareketleri yaratır.
• Önemli alt göstergeler: ortalama saatlik kazanç (ücret enflasyonu), iş gücüne katılım oranı.

2. Fed Politika Faizi (FOMC kararı)

• FOMC yılda 8 toplantı yapar.
• Karar metni ve Powell basın toplantısı kritiktir.
• Üç ayda bir yayımlanan dot plot piyasa fiyatlamasını yönlendirir.
• Tarihsel patika: Fed, Mart 2022 ile Temmuz 2023 arasında federal funds hedef bandını yüzde 0-0,25'ten yüzde 5,25-5,50'ye çıkardı. Bu, 1980'lerden bu yana en hızlı sıkılaştırma döngüsüdür. İlk indirim Eylül 2024'te 50 baz puan ile geldi.

3. CPI ve Çekirdek CPI

• Ayın 10 ile 15'i arasında BLS tarafından yayımlanır.
• Çekirdek CPI, enerji ve gıda çıkarılmış halidir.
• 2 yıllık tahvil getirisi bu veriye çok duyarlıdır.
• Tarihsel referans: ABD yıllık CPI Haziran 2022'de yüzde 9,1 ile 1981 sonrasının zirvesini gördü (BLS, FRED CPIAUCSL serisi).

4. PCE ve Çekirdek PCE

• Fed'in tercih ettiği enflasyon ölçüsüdür. CPI'dan farklı sepet ve ağırlık kullanır.
• Ay sonundan yaklaşık 25 gün sonra BEA tarafından yayımlanır.
• Son dönemde Fed iletişiminde "super core PCE" (hizmetler eksi konut) ön plandadır.

5. ISM PMI İmalat Endeksi

• Her ayın ilk iş gününde yayımlanır.
• 50 üstü imalatta genişleme, 50 altı daralma anlamına gelir.
• Resesyon erken uyarı olarak izlenir. Tipik olarak resesyondan 3 ila 6 ay önce 50 altına düşer.

6. 10Y eksi 2Y Tahvil Getiri Farkı (FRED T10Y2Y)

• Gerçek zamanlı hesaplanır.
• Pozitif fark normal getiri eğrisini, negatif fark getiri eğrisi tersine dönmesini ifade eder.
• 1955'ten bu yana yaşanan tüm ABD resesyonlarından önce 10Y2Y farkı negatife döndü (NY Fed analizleri). 2022 Temmuz'dan 2024 ortasına kadar süren tersine dönüş, son 50 yılın en uzunlarındandı.

Önemli ama ikinci öncelik

• Perakende Satışlar (tüketim canlılığı, aylık, orta etki).
• Haftalık ilk işsizlik başvuruları (istihdamda erken uyarı).
• VIX korku endeksi.
• DXY dolar endeksi.

Uluslararası izlenecekler

• Çin imalat PMI (resmi NBS ve özel Caixin) küresel emtia talebinin termometresidir.
• Almanya ifo İş İklimi Endeksi Avro Bölgesi'nin öncü göstergesidir.
• Brent ve WTI petrol fiyatları Türkiye'nin cari dengesi için kritiktir.
• Avro Bölgesi politika faizi (ECB) ve Japonya politika faizi (BoJ) küresel sermaye akımlarını etkiler.
• Gelişmekte olan ülke (EM) döviz endeksleri Türkiye'nin EM içindeki göreceli pozisyonunu gösterir.

Pratik takvim

• Pazartesi. Hafta planı ve önceki hafta verilerinin gözden geçirilmesi.
• Salı. ABD'de ISM Hizmetler ve JOLTS açıklamaları sıklıkla bu güne denk gelir.
• Çarşamba. FOMC kararı (toplantı haftalarında), Fed tutanakları, ABD perakende satışlar.
• Perşembe. Haftalık ilk işsizlik başvuruları (ABD). TCMB PPK kararı (ayda bir).
• Cuma. NFP (ay başı), TÜFE açıklaması (Türkiye, ayın 3'ü).

Sürpriz verisi piyasa hareketidir

Borsa, beklenen verilere değil sapma yaratan verilere tepki verir. Örneğin NFP beklentisi +200 bin iken gerçek +350 bin gelirse, "sıcak istihdam" algısı oluşur. Fed'in şahin kalacağı fiyatlanır, tahvil getirileri yükselir, dolar güçlenir, EM dövizlere baskı gelir. BIST açılışında bu zincirleme etki hissedilebilir.

Beklenti verileri için Investing.com ekonomik takvim (Türkçe sürüm mevcut) ve Bloomberg Ekonomik Takvim (ücretli) kullanılabilir.

Site içi makro raporlar

TR Makro ve ABD Makro (FRED) raporlarında bu göstergelerin önemli kısmı güncel veriyle yayımlanır.

Kaynakça

1. BLS, Consumer Price Index summary, bls.gov/cpi.
2. FRED St. Louis Fed, CPIAUCSL (ABD CPI), FEDFUNDS (Fed politika faizi), T10Y2Y (10Y eksi 2Y getiri farkı), DGS10 ve UNRATE serileri.
3. BEA, Personal Income and Outlays, PCE Price Index açıklamaları.
4. TÜİK, Tüketici Fiyat Endeksi haber bültenleri, data.tuik.gov.tr.
5. TCMB EVDS, Politika Faizi ve Cari İşlemler Dengesi serileri, evds2.tcmb.gov.tr.
6. Federal Reserve, FOMC kararları ve Summary of Economic Projections (Dot Plot), federalreserve.gov.
7. ISM, Manufacturing PMI Report on Business.
8. IMF World Economic Outlook ve Türkiye için Article IV raporları.

▸ Not: Bu sayfa eğitim ve araştırma amaçlıdır. Yatırım tavsiyesi içermez. Anlatılan kavram veya stratejilerin geçmiş performansı, gelecek için garanti vermez.

• ▸ TCMB Faiz Politikası
  En önemli Türkiye makro göstergesi.
• ▸ Carry Trade
  Makro göstergelerin döviz piyasasına yansıması.
• ▸ Sektör Yatırımı
  Makro temaları sektör tercihine çevirme.