Mean Reversion (Ortalamaya Dönüş) nedir?

Tanım

Mean reversion (ortalamaya dönüş), bir varlığın fiyatı uzun vadeli ortalamasından kısa süreli sapsa bile zamanla bu ortalamaya geri dönme eğilimini ifade eder. Momentum hipotezinin karşıtıdır. Kısa vadede aşırı yükselen düşme, aşırı düşen yükselme eğilimi gösterir.

İki tür ortalamaya dönüş

1. Kısa vadeli (gün ve hafta ölçeği). Bir hisse 3 ila 5 günde yüzde 15 düşmüşse, sonraki 1 ila 2 haftada teknik toparlanma olasılığı yüksektir. Klasik ortalamaya dönüş budur.
2. Uzun vadeli (yıllar ölçeği). Yüksek F/K oranlı hisselerin düşük F/K seviyelerine, düşük F/K hisselerin daha yüksek seviyelere dönme eğilimidir. Bu, değer faktörü olarak bilinir (Fama-French HML).

Akademik temel

İlk sistematik kanıt De Bondt ve Thaler'in 1985 tarihli The Journal of Finance'da yayımlanan çalışmasından gelir. Yazarlar, son 3 ila 5 yılda en kötü performansı gösteren hisselerin (kaybedenler) sonraki 3 ila 5 yılda en iyi performansı gösterenleri (kazananlar) yendiğini gösterdi. Bu bulgu, davranışsal finansta "yatırımcı aşırı tepkisi" hipotezinin temel kanıtı oldu.

Kısa vadeli ortalamaya dönüş için iki dönüm noktası vardır. Lehmann'ın 1990 yılında Quarterly Journal of Economics'da yayımlanan "Fads, Martingales, and Market Efficiency" başlıklı çalışması haftalık verideki ters dönüşleri belgeledi. Aynı yıl Jegadeesh'in The Journal of Finance'da yayımlanan "Evidence of Predictable Behavior of Security Returns" çalışması aylık veride benzer ters dönüş kalıbı buldu. Bir önceki ayın kaybedenlerinden alıp kazananlarını satan strateji, 1934 ile 1987 arası dönemde aylık ortalama yaklaşık yüzde 2 ham getiri üretiyordu.

Bu literatür Lo ve MacKinlay'in 1988 tarihli Review of Financial Studies çalışmasıyla birleştiğinde net bir sonuç verir. ABD hisse getirilerinin haftalık ve aylık ufuklarda rastgele yürüyüş hipotezinden anlamlı biçimde saptığı, kısa vadede negatif otokorelasyon (yani ortalamaya dönüş) gösterdiği belgelenmiştir.

Neden çalışıyor?

Üç ana açıklama tartışılır.

• Likidite şokları. Büyük bir fonun zorunlu satışı geçici fiyat baskısı yaratır. Pozisyon kapandığında fiyat toparlanır. 2020 Mart COVID dipinde S&P 500'de bu kalıp net görüldü. 23 Mart dibinden sonra endeks 50 işlem gününde yaklaşık yüzde 40 toparlandı. Aynı dönemde BIST 100 da Mart dibinden Haziran ortasına yüzde 30'a yakın yükseldi.
• Yatırımcı duygusu. Kötü haber sonrası aşırı satış, kısa vadeli panik dibinde alıcı yaratır. 2023 Mart ABD bankacılık krizinde (SVB iflası) bölgesel banka ETF'si KRE bir hafta içinde yaklaşık yüzde 30 düştü. Sonraki iki ayda kayıpların önemli bir kısmı geri alındı.
• Mikro yapısal etkiler. Bid-ask sıçramaları ve son işlem fiyatı gürültüsü kısa vadeli ortalamaya dönüş ölçümlerinde önemli bir paya sahiptir.

RSI tabanlı uygulama

En yaygın ortalamaya dönüş kuralı RSI üzerinden kurulur. RSI, J. Welles Wilder tarafından 1978 yılında New Concepts in Technical Trading Systems kitabında tanıtıldı. Standart parametre 14 gündür.

• RSI(14) 30 altında: aşırı satım kabul edilir, alım sinyali olarak yorumlanır.
• RSI(14) 70 üstünde: aşırı alım kabul edilir, satış sinyali olarak yorumlanır.
• RSI(14) 50 civarı: nötr, çıkış için kullanılır.

Avantajı basit ve açık olmasıdır. Dezavantajı trend piyasalarında ortaya çıkar. Güçlü bir trendde RSI haftalarca aşırı alımda kalabilir. Bu durumda "RSI yüksek diye sat" kuralı kazananı erken bırakır.

Diğer ortalamaya dönüş göstergeleri

• Bollinger Bands. 20 günlük hareketli ortalama artı/eksi 2 standart sapma. Fiyat üst banttan dışarı çıktığında aşırı alım, alt banttan dışarı çıktığında aşırı satım yorumu yapılır.
• Z-skoru. Hisse fiyatının N günlük ortalamasından kaç standart sapma uzakta olduğu. Mutlak değer 2 üstünde aşırı sapma kabul edilir.
• MACD uyumsuzluğu. Fiyat yeni dip yaparken MACD önceki dipten daha yüksekse ters dönüş sinyali sayılır.

Riskler

Ortalamaya dönüş stratejisinin en bilinen tehlikesi trend piyasalarıdır. Bir hisse yüzde 30 düştü ve RSI 25 seviyesinde olabilir. Kural alım der. Ancak hisse temel bozulma veya iflas yolundaysa düşüş devam eder. 2018 yılında Garanti BBVA dahil bankacılık sektöründe Ağustos kur krizinin ardından RSI uzun süre 30 altında kaldı. Ortalamaya dönüş kuralı erken alım yapanı zarara soktu. Korunma için şu kuralları kullanmak gerekir.

• Trend filtresi. Hisse 200 günlük hareketli ortalama üstündeyken uygula, altındaysa uygulama.
• Zarar durdurma emri zorunlu. Tek bir hisse stratejinin yıllık getirisini silebilir.
• Likidite filtresi. Yalnızca yüksek hacimli, büyük piyasa değerli hisselerde uygula. BIST için BIST 30, ABD için S&P 500 evreni sağduyulu başlangıçtır.

"Düşen bıçağı yakalamak" sorunu

Halk arasındaki ifadesiyle ortalamaya dönüş, temellerinde bozulma olan hisseyi sadece teknik olarak ucuz görünüyor diye almak demektir. Riski sınırlamak için pratik öneriler şunlardır.

1. Yalnızca şeffaf, açık kural uygulayın (RSI, Bollinger Bands gibi).
2. Tek hisseye konsantrasyondan kaçının. 5 ila 10 hisseye dağıtın.
3. Kademeli yukarı çekilen koruyucu satış emri veya maksimum tutma süresi koyun.
4. Geçmiş veri testinde komisyon ve slipaj maliyetlerini mutlaka dahil edin.

BIST'te ortalamaya dönüş

BIST 30 gibi dar ve konsantre bir evrende ortalamaya dönüş stratejisi farklı davranır. Üç temel sınırlama vardır.

• 30 hisselik evrende çeşitlilik sınırlıdır. Sektör konsantrasyonu yüksektir (bankacılık ağırlıklı).
• TL volatilitesi ve makro şok dönemlerinde tüm hisseler aynı anda hareket eder. Çeşitlendirme etkisi azalır.
• İşlem maliyetleri (komisyon, BSMV, slipaj) ABD'ye göre yüksektir. Ham getiri ile net getiri arasındaki fark büyür.

Buna rağmen RSI 30 altı ile 200 günlük ortalama üstü kuralının birleşimi, BIST 30 hisselerinde tarihsel olarak makul sonuçlar üretmiştir. 2020 Mart COVID dibinde ASELS, BIMAS ve TUPRS gibi hisselerde bu kural alım sinyali verdi. Sonraki üç ayda sinyal verilen hisselerin önemli bir kısmı yüzde 25 ile 40 arasında toparlandı.

Ortalamaya dönüş ve momentum

İki faktör birbirinin alternatifi değildir. Farklı zaman ufuklarında çalışırlar.

Kurumsal portföylerde her iki faktör bir arada kullanılır. Farklı dönemlerde alfa ürettikleri için birbirini dengelerler.

Kaynakça

1. De Bondt, W. F. M. ve Thaler, R. H. (1985). Does the Stock Market Overreact? The Journal of Finance, 40(3), 793-805.
2. Lehmann, B. N. (1990). Fads, Martingales, and Market Efficiency. Quarterly Journal of Economics, 105(1), 1-28.
3. Jegadeesh, N. (1990). Evidence of Predictable Behavior of Security Returns. The Journal of Finance, 45(3), 881-898.
4. Lo, A. W. ve MacKinlay, A. C. (1988). Stock Market Prices Do Not Follow Random Walks: Evidence from a Simple Specification Test. The Review of Financial Studies, 1(1), 41-66.
5. Fama, E. F. ve French, K. R. (1993). Common Risk Factors in the Returns on Stocks and Bonds. Journal of Financial Economics, 33(1), 3-56.
6. Wilder, J. W. (1978). New Concepts in Technical Trading Systems. Trend Research, Greensboro NC.
7. Murphy, J. J. (1999). Technical Analysis of the Financial Markets. New York Institute of Finance.

▸ Not: Bu sayfa eğitim ve araştırma amaçlıdır. Yatırım tavsiyesi içermez. Anlatılan kavram veya stratejilerin geçmiş performansı, gelecek için garanti vermez.

• ▸ Momentum nedir?
  Mean reversion'ın karşıtı — birlikte düşünülmesi gereken iki yaklaşım.
• ▸ Bollinger Bands
  Mean reversion sinyallerini ölçen klasik gösterge.
• ▸ Yatırımcı Psikolojisi
  Mean reversion stratejisini bozan davranışsal önyargılar.